Historia

Grunau-Höhe (GRONOWO GÓRNE)
Przywileje otrzymało dopiero 25. grudnia 1365 roku. Istniało na pewno wcześniej. O tym, że okolica ta była gęsto zaludniona w czasach pruskich i wcześniej, świadczą znaleziska monet z czasów cesarstwa rzymskiego.
Przywileje wystawił komtur elbląski Ortolf von Trier (1349-72) i to dlatego, jak wyjaśniono, ponieważ wieś do tej chwili nie ma żadnego „zaświadczenia” lub „listu”. Sołtys nazywa się Hans. Wieś ma 50,5 hufy i 20 mórg „Übermassland” (tł. – tego określenia nie znają również starzy elblążanie), które liczone są za pełną hufę. Pięć wolnych huf należy do urzędu sołtysa. Cztery hufy posiada proboszcz z Kościoła Trzech Króli w elbląskim Nowym Mieście. Pięć kolejnych huf ma płacić podatki Kościołowi Św. Ducha w Elblągu a podatek za każdą hufę wynosi trzy „Vierdung” (jedna czwarta marki zakonnej = 180 fenigów). Za te pięć huf Zakonowi należy się jednak jeszcze kolejna danina – trzy tłuste gęsi za każdą hufę. Poza tym na tych pięciu hufach spoczywa obowiązek odrobienia pańszczyzny. Za każdą z pozostałych 36,5 huf należy płacić podatek trzy „Vierdung” i trzy tłuste gęsi oraz ziarno siewne.
Sołtys Hans posiada małą władzę sądowniczą nad Niemcami oraz bierze jedną trzecią z kar z dużego sądownictwa. Sąd nad Prusami i Polakami zastrzega sobie Zakon. A więc ludność wsi nie była jednorodna narodowościowo.
Gdy po nieszczęściu pod Grunwaldem (1410) zakon stracił wiele miast, Nowe Miasto Elbląg wyszło naprzeciw polskiemu królowi Władysławowi Jagielle szczególnie uniżenie. Z tego powodu w obozie pod Malborkiem podarował on, 30. lipca 1410 Nowemu Miastu obie wsie Grunau i Neuendorf. Do ich rzeczywistego posiadania nie doszło, ponieważ Polacy opuścili kraj już po kilku tygodniach. Mieszkańcy Nowego Miasta przez stulecia wnosili jednak w Starym Mieście Elbląg, które weszło w posiadanie wsi, pretensje odnośnie ich obu.
W czasach polskich wieś należała do elbląskiego Urzędu Sądownictwa.
Nad potokiem Grunauer, pomiędzy Grunau i Neuendorf, stał w czasach Zakonu Kupferhammer, który płacił podatek siedem marek. Potok dlatego nosi nazwę Kupferflietz a teren przez który przepływa nazywa się Kupfergrund. Wspomnienie o starym Kupferhammer żyje jeszcze dzisiaj w nazwie Kupferstrauch. W Kupferhammer w 1609 założono młyn papierniczy i tak Grunau zdobyło sławę posiadania w swoich granicach pierwszego elbląskiego młyna. Młyn niestety został spalony już w 1629 roku w czasie pierwszej wojny polsko-szwedzkiej. Kawałek papieru z elbląskim herbem jako znakiem towarowym, wyprodukowany w młynie w Grunau, istnieje do dzisiaj.
Karczma w Grunau, w czasach polskich miała płacić 6 florenów i 20 groszy podatku dla Rady Elbląskiej.
10. sierpnia 1749 wybuchł gwałtowny pożar wywołany ręką przestępcy i zniszczył prawie połowę wsi. Spłonęło osiem dworów ze stajniami i stodołami.
Pod Grunau leżą trzy góry tworzące trójkąt: Pfaffenberg, Reeskenberg i Weinberg. Ta pierwsza nazwę wywodzi się od obszaru należącego kiedyś do proboszcza Trzech Króli, druga od właściciela Reeske a trzecia od tego, że jeszcze w 1533 roku uprawiono tam winogrona. W roku 1806 postawiono jeszcze młyn wiatrowy. Młynarz miał płacić wsi rocznie 20 talarów i 22 talary dla Elbląskiego Urzędu Skarbowego.
Pięć huf należące do Szpitala Św. Ducha zostały wydzierżawionych właścicielowi Grunau.
Cztery hufy należące do proboszcza Trzech Króli tworzyło samodzielną posiadłość. Zostały one wydzierżawione dziedzicznie Danielowi Rotz.
W 1820 Grunau miało nieco ponad 50 huf i 220 mieszkańców. Ziemia była średniej klasy, lecz sławne były jego zielone łąki na Drużnem. Szczególnie wymienia się wiatrak położony na stromej górze, któremu rzadko brakowało wiatru.
Jeden z kronikarzy tych dni pisze: „tutaj u podnóża góry widać jeszcze ruiny Kupferhammer, który został zburzony w 1629 roku.”
W 1830 roku Grunau miało 15 gospodarstw i 15 własnych domostw.
Szkoła w Grunau pochodzi już z czasów polskich. Jej kronika sięga wstecz do 1814 roku. Wtedy jako nauczyciel zatrudniony był tutaj introligator z Elbląga, Martin Rubau; zarządzał tym miejscem do 1839 roku. Jednoklasowa szkoła stała się 1. stycznia 1899 roku trójklasową.
Tylko około 11 km w linii prostej od naszej wsi leży w powiecie malborskim wieś o tej samej nazwie. Aby je odróżniać, nazywa się tą w powiecie elbląskim Grunau-Höhe, tą w malborskim Grunau-Niederung. Nazwa Grunau na naszym wschodzie, jako nazwa miejscowości czy też nazwisko jest bardzo częsta.
Źródło : Książka  „Die Geschichte des Landkreises Elbing” (Historia Powiatu Elbląg) dr E. G. Kerstan’a, wydana przez Verlag der Elbinger Altertumsgesellschaft, E.V. w roku 1925.)